Modern Portföy Teorisi
Harry Markowitz'in 1952'de yayımladığı Nobel ödüllü çalışması, portföy yönetimine matematiksel bir temel kazandırdı. Teorinin özü şudur: Tek tek varlıkların riskini değil, aralarındaki korelasyonu göz önüne alarak portföy riskini minimize etmek veya belirli bir risk düzeyinde getiriyi maksimize etmek mümkündür.
Tam korelasyonsuz (ρ = -1) iki varlıktan oluşan bir portföyde teorik olarak sıfır riske ulaşılabilir. Gerçek dünyada ise mükemmel negatif korelasyon nadirdir; ancak portföye sistematik olmayan riski azaltan varlıklar eklemek somut getiri iyileştirmesi sağlar.
Etkin Sınır Analizi
Markowitz çerçevesinde etkin sınır, belirli bir risk düzeyinde maksimum getiriyi sağlayan portföy kombinasyonlarının geometrik yeridir. Bu sınırın altındaki portföyler verimsiz; üstü ise elde edilemez bölgedir.
| Portföy | Beklenen Getiri (TL) | Standart Sapma | Sharpe Oranı | Değerlendirme |
|---|---|---|---|---|
| Yalnız TL Tahvil | %%38,5 | %%18,2 | 0,48 | Orta |
| Yalnız BIST 100 | %%52,1 | %%34,8 | 0,61 | Orta |
| 60/40 Hisse-Tahvil | %%46,8 | %%22,4 | 0,79 | İyi |
| Çok Varlıklı (5 Sınıf) | %%49,3 | %%19,6 | 0,94 | Yüksek |
| Global Çeşitlendirilmiş | %%44,7 | %%16,1 | 1,02 | En Yüksek |
* Yukarıdaki veriler illüstratif amaçlıdır; geçmiş performans gelecekteki sonuçların garantisi değildir.
Çeşitlendirme Yöntemleri
Varlık Sınıfı Çeşitlendirmesi
Hisse senetleri, tahviller, emtialar, gayrimenkul ve nakit benzeri varlıklara dağılım yaparak sistematik olmayan riskin azaltılması. Türkiye bağlamında döviz cinsinden varlıklar ayrı bir koruma katmanı oluşturur.
Coğrafi Çeşitlendirme
Türkiye'ye özgü (idiosyncratic) risklerin azaltılması amacıyla küresel piyasalara — gelişmiş piyasalar, gelişmekte olan piyasalar — maruz kalmanın sağlanması. Türkiye'de uygulanan sermaye çıkış kısıtlamaları bu stratejinin dikkate alınması gereken boyutlarından biridir.
Sektörel Çeşitlendirme
Bankacılık, sanayi, teknoloji, enerji ve savunma sektörleri arasındaki korelasyonların analizi ile döngüsel-savunmacı denge kurulması. BIST'te bankacılık sektörü ağırlığının yüksekliği konsantrasyon riski doğurmaktadır.
Zamansal Çeşitlendirme (DCA)
Düzenli aralıklarla sabit miktarda yatırım yapılan dolar-maliyet ortalaması (Dollar Cost Averaging) stratejisi, alım fiyatını zamana yayarak giriş noktası riskini azaltır.
Korelasyon Matrisi (Yaklaşık)
| BIST | TL Bond | Altın | USD | |
|---|---|---|---|---|
| BIST | 1,00 | 0,42 | 0,18 | –0,31 |
| TL Bond | 0,42 | 1,00 | 0,09 | –0,54 |
| Altın | 0,18 | 0,09 | 1,00 | 0,62 |
| USD | –0,31 | –0,54 | 0,62 | 1,00 |
Yaklaşık 5 yıllık tarihsel korelasyon katsayıları. Koşullara göre değişir.
Yasal Uyarı
Buradaki içerikler eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.