Küresel Faiz Ortamının Gelişmekte Olan Piyasalara Aktarımı
ABD Federal Reserve'ün para politikası kararları, küresel finansal koşulların en güçlü belirleyicisi konumundadır. Fed faiz artışları; dolar endeksini (DXY) güçlendirerek, ABD Hazine getirilerini yükselterek ve risk iştahını azaltarak gelişmekte olan piyasalara döviz depreciation, sermaye çıkışı ve CDS spreadi genişlemesi biçiminde yansır.
Bu aktarım mekanizması, Küresel Finansal Döngü kavramı çerçevesinde teorize edilmiştir (Rey, 2015). Türkiye, yüksek dış borç stoku, kronik cari açık ve döviz rezervi kırılganlıkları nedeniyle bu döngüden en fazla etkilenen ülkeler arasında sürekli olarak yer almaktadır.
2004–2023 Tarihi Dönem Analizi
| Fed Döngüsü | Dönem | Fed Faiz Değişimi | BIST USD Getirisi | TL Değişimi | TR CDS Değişimi |
|---|---|---|---|---|---|
| Artış Döngüsü 1 | 2004–2006 | +4,25 bp | –%8,4 | –%3,2 | +47 bp |
| İndirim Döngüsü 1 | 2007–2008 | –5,25 bp | +%21,3 | +%6,1 | –31 bp |
| Sıfır Faiz Dönemi | 2009–2015 | ±0 | +%112,8 | –%22,4 | –58 bp |
| Artış Döngüsü 2 | 2015–2018 | +2,25 bp | –%31,2 | –%47,3 | +88 bp |
| İndirim Döngüsü 2 | 2019–2021 | –2,5 bp | +%64,7 | –%38,6 | –19 bp |
| Artış Döngüsü 3 | 2022–2023 | +5,25 bp | –%12,1 | –%42,1 | +106 bp |
* Dönem başı ve sonu verileri esas alınmıştır. Getiriler USD cinsinden hesaplanmıştır. Kaynak: Bloomberg, TCMB, BIST.
Aktarım Mekanizmaları: Neden Türkiye Bu Kadar Hassas?
Türkiye'nin Fed politikasına duyarlılığı birden fazla kanaldan kaynaklanmaktadır:
- Dış Borç Kanalı: Türkiye özel sektörünün toplam dış borcu yaklaşık 170 milyar USD düzeyindedir. Fed artışları bu borcun yenileme maliyetini artırır.
- Risk İştahı Kanalı: Küresel risk iştahı azaldığında, gelişmekte olan piyasalardan — özellikle kırılgan beşliden (Fragile Five) — sermaye çıkışı gerçekleşir. Türkiye tarihsel olarak bu grupta yer almaktadır.
- Carry Trade Kanalı: Düşük faiz dönemlerinde Türkiye'ye yönelen carry trade akışları, faiz artışı dönemlerinde tersine döner ve TL'yi baskı altına alır.
- Rezerv Yetersizliği: Net döviz rezervlerinin tarihsel olarak düşük seyretmesi, döviz müdahale kapasitesini kısıtlar ve şokların büyütülmesine zemin hazırlar.
2024 ve Ötesi: Baz Senaryo ve Riskler
Fed'in 2024 yılında faiz indirimine geçmesi beklentisi, küresel risk iştahını canlandırmakta ve gelişmekte olan piyasalara yönelik sermaye akışlarını desteklemektedir. Türkiye açısından bu senaryo;
- TL üzerindeki değer kaybı baskısının azalması,
- Dış borç çevirme maliyetlerinin gerilemesi,
- BIST'e yabancı portföy akışlarının hızlanması anlamına gelebilir.
Ancak Türkiye'ye özgü riskler — enflasyonun yapısal kalıcılığı, cari açık sürdürülebilirliği ve seçim sonrası politika belirsizliği — dış ortamın iyileşmesini tamamen desteklemeyebilir.
Küresel faiz ortamı, Türkiye için kısıt değil bağlamdır. Asıl belirleyici olan; bu bağlam içinde Türkiye'nin kendi bilanço gücü ve politika güvenilirliğidir.
Korelasyon Analizi Metodoloji Notu
Çalışmada 2004–2023 dönemi için aylık frekansa standartlaştırılmış veriler kullanılmıştır. BIST getirileri USD bazında hesaplanmış; Fed faiz değişimi ve CDS spreadi arasındaki dinamik korelasyonlar, 24 aylık kayan pencere GARCH-DCC modeli ile tahmin edilmiştir. Sonuçlar dönem ve rejim değişimlerine karşı robust testlerle sınanmıştır.